Medikal olarak gözden geçiren: Fulya Kardiyoloji (Prof. Dr. Bingür Sönmez)
 Bölüm: Kardiyoloji

EKO (ekokardiyografi), kalbin yapısını ve çalışma şeklini değerlendirmek için ultrasonik ses dalgaları kullanan, radyasyon içermeyen bir görüntüleme yöntemidir. Halk arasında “kalp ultrasonu” olarak da bilinir. Bu test sayesinde kalbin odacıkları, kapakçıkları, kasılma gücü, duvar hareketleri ve kan akımı hakkında önemli bilgiler elde edilir. EKO ağrısızdır, çoğu zaman kısa sürer ve kardiyolojide en sık başvurulan temel incelemelerden biridir. Ancak önemli bir nokta vardır: EKO çok değerli bir test olsa da her kalp sorununu tek başına göstermez. Bazı durumlarda EKG, Holter, efor testi, BT anjiyografi veya başka ileri incelemeler de gerekebilir.

İçindekiler

EKO Nedir?

Ekokardiyografi, yüksek frekanslı ses dalgalarıyla kalbin gerçek zamanlı görüntülerini oluşturan, non-invaziv bir kardiyoloji testidir. “Prob” ya da “transdüser” adı verilen cihaz göğüs üzerine yerleştirilir. Gönderilen ses dalgaları kalp yapılarına çarpıp geri döner ve cihaz bu yansımaları görüntüye dönüştürür. Bu sayede kalbin yalnızca şekli değil, aynı zamanda nasıl kasıldığı ve kanı nasıl pompaladığı da değerlendirilebilir.

Fulya Kardiyoloji olarak EKO’yu, kalbin yapısı ve fonksiyonu hakkında ayrıntılı bilgi sağlayan temel görüntüleme yöntemlerinden biri olarak görüyoruz.

EKO Ne İşe Yarar?

EKO, kalbin hem anatomisi hem de çalışma düzeni hakkında önemli bilgiler verir. Özellikle şu alanlarda yardımcı olur:

  • Kalp odacıklarının boyutlarını değerlendirmede
  • Kalp kasının pompa gücünü incelemede
  • Kalp kapaklarında darlık veya kaçak olup olmadığını değerlendirmede
  • Kalp duvar hareketlerindeki bozuklukları saptamada
  • Kalp çevresinde sıvı birikimini araştırmada
  • Doğumsal kalp anomalilerini incelemede
  • Doğumsal anomalilerde büyük damarların başlangıç kısımlarını (çıkış yerlerini)  değerlendirmede
  • Bazı hastalarda pıhtı, kitle veya enfektif odak şüphesine yönelik ek bilgi sağlamada

EKO, kardiyoloji pratiğinde tanı koyma, takip planlama ve tedavi sürecini yönlendirme açısından oldukça değerli bir testtir.

EKO Neden İstenir?

Doktor EKO’yu çoğu zaman hastanın şikâyetleri, muayene bulguları veya mevcut hastalığın takibi nedeniyle ister. En sık nedenler şunlardır:

  • Göğüs ağrısı veya göğüste sıkışma
  • Nefes darlığı
  • Çarpıntı
  • Bayılma veya baş dönmesi
  • Bacaklarda şişlik (Ödem)
  • Kalpte üfürüm duyulması
  • EKG’de şüpheli bulgu görülmesi
  • Kalp yetmezliği, kapak hastalığı veya doğumsal kalp hastalığı takibi
  • Kalp büyümesi veya kalp kası hastalığı şüphesi

 

  • Kapak sorunu olan hastaların takibi ve ameliyat zamanının tayin edilmesi
  • Tedavi öncesi veya sonrası kontrol gereksinimi

Bu değerlendirme sayesinde kalple ilgili yapısal ya da işlevsel pek çok sorun hakkında daha net bilgi edinilebilir.

EKO ile Neler Görülebilir?

E

EKO’nun en güçlü yönlerinden biri, kalbin şekli, hareketi ve kan akımını birlikte değerlendirebilmesidir. Bu testle şu başlıklar incelenebilir:

Kalp odacıkları

Kulakçık ve karıncıkların boyutları, genişleme olup olmadığı ve duvar kalınlıkları değerlendirilebilir.

Kalp kapakları

Mitral, aort, triküspit ve pulmoner kapakların hareketi; darlık, kaçak veya yapısal bozukluk bozuklukları şüphesi açısından incelenebilir.

Kalp kasının pompa gücü (EF)

Kalbin kasılma performansı ve genel pompalama gücü değerlendirilebilir. Bu özellik özellikle kalp yetmezliği ve kalp krizi sonrası değerlendirmede önem taşır. (EF: %60-70 idealdir)

Duvar hareket bozuklukları

Kalp kasının bazı bölgeleri normal şekilde kasılmıyorsa Kalp kasının bazı bölgeleri normal şekilde kasılmıyorsa (akinezi, hipokinezi., anevrizma, kardiyomyopati) bu durum EKO ile saptanabilir.

Perikard ve kalp çevresi

Kalbi saran zarla ilgili sorunlar (kalınlığı) ve kalp çevresinde sıvı birikimi değerlendirilebilir (miktar tayini ve takibi).

Doğumsal kalp anomalileri

Odacıklar arası delikler ve bazı diğer yapısal doğumsal sorunlar (ana damarların çıkış yerleri) saptanabilir.

EKO Neyi Göstermez?

EKO çok değerli bir test olsa da her kalp sorununu doğrudan göstermez.

Örneğin:

  • Her Koroner damar darlığını kesin olarak göstermez. Büyük damaların (aort, VCİ ve VCS) çapları ölçülebilir. 
  • Elektriksel ritim bozukluklarının tanısında EKG veya Holterin yerini tutmaz 
  • Bazı şikâyetler dinlenim hâlinde yoksa standart EKO ile ortaya çıkmayabilir 
  • Damar içini ayrıntılı görüntüleyen anjiyografi benzeri testlerin yerine geçmez 
  • Normal EKO sonucu her zaman “kalpte hiçbir sorun yok” anlamına gelmez 

Bu nedenle gerekli durumlarda başka kardiyolojik testler de istenebilir. Amaç, her hastada en doğru tanıya en uygun yöntemlerle ulaşmaktır.

EKO Çeşitleri Nelerdir?

Transtorasik EKO (TTE)

En sık uygulanan standart EKO yöntemidir. Prob göğüs duvarı üzerinden kullanılır. Ağrısız, radyasyonsuz ve genellikle özel hazırlık gerektirmeyen temel inceleme yöntemidir.

Transözofageal EKO (TEE)

Kalbin daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerektiğinde uygulanır. Hasta hafif uyutulduktan sonra prob yemek borusu üzerinden içinden ilerletilerek kalbin daha yakından görüntüleme yapılır. Hastanın aç olması tercih edilir.

Stres EKO

Kalbin egzersiz veya ilaçla oluşturulan stres altındaki yanıtını değerlendirmek için kullanılır.

Önce normal EKO yapılır, ilaçla (dopamin) veya efor ile stres yaratıldıktan sonra EKO yapılarak karşılaştırılır.

3 boyutlu EKO

Bazı kapak hastalıkları ve belirli yapısal sorunlarda daha ayrıntılı görüntüleme sağlayan daha ileri bir teknolojidir.

Fetal EKO

Anne kanrında 3 aydan sonra bebeğin kalbini değerlendirmek amacıyla kullanılan özel bir EKO türüdür. Özel eğitim almış kadın-doğum uzmanları tarafından yapılır. Doğumsal kalp anomalileri tesbit edilerek gebeliğin sonlandırılması veya doğumun yenidoğan yoğun bakımı olan ve gerekirse acil ameliyatının yapılabileceği bir hastanede yapılması gerektiği aileye izah edilir.

Standart transtorasik EKO çoğu hastada şu şekilde uygulanır:

  • Hasta sedyeye yatırılır ve göğüs bölgesi uygun pozisyona getirilir 
  • Cilde iletimi kolaylaştıran jel sürülür 
  • Prob göğüs üzerinde farklı noktalara yerleştirilerek kalbin çeşitli açıları görüntülenir 
  • Gerekirse Doppler yöntemi ile kan akımının yönü ve hızı incelenir 
  • Kayıt tamamlandıktan sonra görüntüler kardiyoloji uzmanı tarafından değerlendirilir 

İşlem genellikle ağrısızdır ve çoğu zaman kısa sürede tamamlanır.

EKO Öncesinde Nelere Dikkat Edilir?

Standart EKO için çoğu zaman özel bir hazırlık gerekmez. Yine de sürecin daha rahat ilerlemesi için şu noktalara dikkat edilebilir:

  • Rahat kıyafet tercih edilmesi 
  • Göğüs bölgesine yoğun krem veya yağ sürülmemesi 
  • Önceki EKG, EKO veya kardiyoloji raporlarının yanında bulundurulması 
  • Düzenli kullanılan ilaçların doktora bildirilmesi 

TEE veya stres EKO planlanıyorsa, o teste özel hazırlık talimatlarının önceden öğrenilmesi

EKO Sonucu Nasıl Yorumlanır?

EKO raporu çok sayıda teknik ifade ve ölçüm içerebilir. Ancak bu raporun doğru anlamı, yalnızca kardiyoloji uzmanı tarafından; hastanın şikâyetleri, fizik muayenesi, EKG’si ve diğer testleriyle birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkar.

Burada hastaya verilmesi gereken temel mesaj şudur:
 Raporu tek başına internette karşılaştırarak (AI) yorumlamak yanıltıcı olabilir. Aynı ölçüm bir kişide normal kabul edilirken, başka bir hastada klinik açıdan önem taşıyabilir. Bu nedenle rapordaki her ifadeyi doğrudan hastalık olarak değerlendirmemek gerekir.

Rapordaki Değerler Ne Anlama Gelir?

Pompa gücü / ejeksiyon fraksiyonu (EF)

Kalbin kanı ne kadar etkili pompaladığı hakkında fikir verir. Düşük olduğunda kalp yetmezliği veya kalp kası fonksiyon bozukluğu gibi durumlar araştırılabilir.. (EF: %60-70 idealdir)

Kapak darlığı veya kaçak

Daralmış kapakların alanı milimetri olarak ölçülüp ne kadar daraldığı ya da geriye yetmezlik olan kapaklarda kaçan kanın miktarı ölçülebilir. Kabin iki odağı arasındaki basınç farkını (gradient) ölçebilir.

Oda boyutları ve duvar kalınlıkları, duvar hareketleri

Kalbin bazı bölümlerinde büyüme, kalınlaşma veya genişleme (akinezi, hipokinezi., anevrizma, kardiyomyopati) olup olmadığı değerlendirilebilir. 

Bu değerlerin anlamı, hastanın genel klinik durumu ile birlikte değerlendirilmelidir.

Hangi Durumda Acil Başvuru Gerekir?

EKO planlı bir inceleme olabilir. Ancak bazı belirtiler beklemeyi değil, acil değerlendirmeyi gerektirir. Şu durumlarda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

  • Dinlenmekle geçmeyen göğüs ağrısı 
  • Ağrının kola, çeneye, sırta veya boyuna yayılması 
  • Ani başlayan nefes darlığı 
  • Bayılma ya da bayılacak gibi olma 
  • Şiddetli çarpıntıyla birlikte göğüs ağrısı veya baş dönmesi 
  • Soğuk terleme, ani halsizlik veya genel durumda belirgin kötüleşme 

EKO önemli bir tanı aracıdır; ancak aktif ve acil belirtiler varsa öncelik hızlı tıbbi değerlendirme olmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

EKO ağrılı mıdır?

Standart transtorasik EKO genellikle ağrısızdır.

EKO radyasyon içerir mi?

Hayır. EKO ses dalgalarıyla çalışır; röntgen veya tomografi gibi radyasyon içermez.

EKO ne kadar sürer?

Süre merkeze ve yapılan EKO türüne göre değişebilir. Standart inceleme çoğunlukla kısa sürer, ancak detaylı değerlendirme veya özel türlerde süre uzayabilir.

EKO damar tıkanıklığını gösterir mi?

Standart EKO koroner damarların içini doğrudan göstermez.Ancak büyük damarların çapını ölçebilir.

EKO ile kalp krizi anlaşılır mı?

Bazı hastalarda kalp krizi sonrası oluşan duvar hareket bozuklukları veya pompa gücü etkilenmesi EKO’da görülebilir. Ancak akut kalp krizi tanısında EKO tek başına yeterli değildir. EKG, klinik değerlendirme ve laboratuvar testleriyle birlikte ele alınmalıdır.

EKO çocuklarda da yapılabilir mi?

Evet. Güvenli yapısı nedeniyle her yaştan hastada uygulanabilir.

EKO sadece tanı için mi kullanılır?

Hayır. EKO yalnızca tanıda değil; takipte, tedavi planlamasında ve bazı girişimsel işlemlerde yönlendirici olarak da kullanılabilir.